Bạn đã bao giờ bắt gặp hình ảnh một chiếc đồng hồ tan chảy như phô mai hay một quả táo lơ lửng che kín khuôn mặt con người và tự hỏi: “Vì sao lại vẽ như vậy?” Đó không phải là lỗi thị giác, mà chính là thế giới của tranh siêu thực – một thế giới nơi trí tưởng tượng, giấc mơ và tiềm thức được tự do cất tiếng nói. Với nhiều phụ huynh, tranh siêu thực thường bị xem là “kỳ quặc, khó hiểu, thậm chí không phù hợp với trẻ em”, tuy nhiên, dưới góc nhìn của chuyên gia giáo dục nghệ thuật, đây lại là dòng tranh mang giá trị nuôi dưỡng sáng tạo và cảm xúc rất lớn cho trẻ. Vì vậy, trong bài viết này, TOPKID EDUALL mời phụ huynh cùng tìm hiểu tranh siêu thực là gì, nguồn gốc ra đời cũng như ý nghĩa ẩn sau những tác phẩm nổi tiếng, để từ đó có cái nhìn đầy đủ và cởi mở hơn trước khi bước vào khám phá sâu hơn về nghệ thuật siêu thực.
Tranh siêu thực là gì? (Định nghĩa & Nguồn gốc)
Định nghĩa đơn giản:
“Siêu thực” (Surrealism) có thể hiểu đơn giản là vượt lên trên những gì chúng ta nhìn thấy trong đời sống hằng ngày. Nếu tranh hiện thực vẽ lại thế giới đúng như ngoài đời, thì tranh siêu thực lại đưa người xem bước vào thế giới của giấc mơ, trí tưởng tượng và tiềm thức. Ở đó, mọi thứ không cần phải “hợp lý” theo cách thông thường: đồng hồ có thể mềm và chảy ra, con người có thể bay lơ lửng, đồ vật quen thuộc có thể xuất hiện ở những nơi hoàn toàn không ngờ tới. Điều quan trọng là tranh siêu thực không vẽ cho giống thật, mà vẽ để thể hiện suy nghĩ, cảm xúc và ý niệm bên trong đầu người họa sĩ. Chính vì vậy, nhiều bức tranh khiến người xem ngạc nhiên, khó hiểu hoặc thậm chí bối rối khi nhìn lần đầu. Tuy nhiên, đằng sau những hình ảnh “kỳ lạ” ấy thường là những thông điệp sâu sắc về thời gian, cảm xúc, nỗi sợ, ước mơ hoặc cách con người nhìn nhận thế giới. Có thể nói, tranh siêu thực giống như một câu chuyện được kể bằng hình ảnh, nơi mỗi người xem – kể cả trẻ em – đều có thể cảm nhận theo cách riêng của mình, không bị gò bó vào một đáp án đúng hay sai.
Nguồn gốc lịch sử (Tóm tắt):
Tranh siêu thực xuất hiện vào khoảng những năm 1920 tại Pháp, sau một giai đoạn thế giới trải qua nhiều biến động và tổn thương vì chiến tranh. Khi đó, con người bắt đầu cảm thấy mệt mỏi với những quy tắc cứng nhắc, với suy nghĩ rằng mọi thứ đều phải hợp lý, phải đúng – sai rõ ràng. Nhiều nghệ sĩ tin rằng, chỉ dựa vào lý trí thôi là chưa đủ để hiểu con người, bởi bên trong mỗi người còn có cảm xúc, nỗi sợ, ước mơ và những giấc mơ rất khó diễn tả bằng lời.
Từ suy nghĩ đó, André Breton – một nhà thơ người Pháp – đã đưa ra ý tưởng về chủ nghĩa Siêu thực, khuyến khích nghệ sĩ vẽ và sáng tác theo những gì xuất hiện trong giấc mơ và tiềm thức, thay vì chỉ vẽ những gì mắt nhìn thấy ngoài đời. Cũng từ đây, tranh siêu thực ra đời với những hình ảnh có vẻ “lạ lùng” nhưng lại rất gần với thế giới bên trong tâm trí con người. Nói một cách dễ hiểu, tranh siêu thực giống như việc vẽ lại suy nghĩ và cảm xúc trong đầu, nơi không cần phải đúng logic, nhưng lại giúp người xem cảm nhận được những điều rất thật về con người và cuộc sống.
3 Đặc điểm nhận dạng “không lẫn vào đâu được” của tranh siêu thực
Sự sắp đặt phi lý giữa các sự vật
Một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất giúp phụ huynh hiểu tranh siêu thực là gì chính là cách các họa sĩ cố tình đặt cạnh nhau những sự vật vốn không hề liên quan trong đời sống hằng ngày. Thay vì vẽ đúng bối cảnh quen thuộc như trong tranh hiện thực, nghệ thuật siêu thực lại tạo ra những tình huống hoàn toàn bất ngờ, chẳng hạn một con tôm hùm xuất hiện trên chiếc điện thoại, hay một đoàn tàu bất ngờ chạy ra từ lò sưởi trong căn phòng. Khi nhìn vào, người xem có thể cảm thấy khó hiểu hoặc “sai sai”, nhưng chính sự phi lý này lại buộc chúng ta phải dừng lại, quan sát kỹ hơn và tự đặt câu hỏi. Đối với trẻ em, đây là yếu tố rất hấp dẫn vì các em vốn quen suy nghĩ bằng hình ảnh và trí tưởng tượng, không bị ràng buộc bởi những khuôn mẫu cứng nhắc.
Sự biến dạng về tỷ lệ và quy luật vật lý
Một đặc điểm nổi bật khác của nghệ thuật siêu thực là việc phá vỡ các quy luật vật lý quen thuộc mà chúng ta vẫn gặp trong đời sống hằng ngày. Trong tranh, những đồ vật vốn cứng có thể trở nên mềm mại và chảy ra, tiêu biểu là hình ảnh những chiếc đồng hồ tan chảy trong các tác phẩm của Salvador Dali. Ngược lại, những vật nhỏ bé như trái cây, đồ dùng sinh hoạt lại có thể được phóng to đến mức chiếm trọn không gian, chẳng hạn một quả táo lớn che kín cả căn phòng hoặc khuôn mặt con người. Cách thể hiện này không nhằm gây sốc hay làm người xem hoang mang, mà giúp họa sĩ diễn tả cảm xúc bên trong, như cảm giác thời gian trôi chậm, nỗi lo lắng, hay những suy nghĩ vượt ra khỏi thực tế thông thường.
Không gian mộng ảo, giàu tính liên tưởng
Bối cảnh trong tranh siêu thực thường mang cảm giác yên tĩnh, rộng lớn và có phần xa rời cuộc sống thường ngày. Người xem dễ bắt gặp những vùng đất trống trải, bầu trời kéo dài vô tận hoặc ánh sáng kỳ lạ giống như trong giấc mơ. Chính kiểu không gian này tạo cảm giác mọi thứ đang diễn ra trong tiềm thức, chứ không phải ngoài đời thực. Nhờ đó, người xem – đặc biệt là trẻ em – có thể tự do liên tưởng và diễn giải theo cảm nhận riêng của mình, không bị giới hạn bởi một cách hiểu cố định. Đây cũng là lý do ý nghĩa tranh siêu thực thường rất đa dạng, mỗi người khi xem tranh đều có thể cảm nhận và rút ra những suy nghĩ khác nhau dựa trên trải nghiệm cá nhân.
Những danh họa huyền thoại của trường phái Siêu thực
Khi tìm hiểu tranh siêu thực là gì, phụ huynh sẽ dễ hình dung hơn nếu bắt đầu từ những họa sĩ tiêu biểu đã làm nên tên tuổi cho dòng tranh này. Thông qua cuộc đời và tác phẩm của họ, người xem không chỉ hiểu về nghệ thuật siêu thực, mà còn thấy được cách các họa sĩ dùng hình ảnh “kỳ lạ” để kể câu chuyện về cảm xúc, suy nghĩ và cách nhìn thế giới rất riêng của mình.
Xem thêm: Lộ trình học vẽ cơ bản cho bé & Dụng cụ cần chuẩn bị khi học
Salvador Dalí – “Gã điên” thiên tài:
Salvador Dali được xem là cái tên nổi bật nhất khi nhắc đến nghệ thuật siêu thực. Ông không chỉ là một họa sĩ tài năng, mà còn là một nhân vật gây ấn tượng mạnh bởi phong cách sống và suy nghĩ khác biệt. Dalí tin rằng trí tưởng tượng và giấc mơ của con người quan trọng không kém gì những gì chúng ta nhìn thấy ngoài đời thực. Vì vậy, tranh của ông thường mang hình ảnh rất lạ, đôi khi khiến người xem ngạc nhiên hoặc khó hiểu ở lần đầu tiên.
Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là “Sự dai dẳng của ký ức” (The Persistence of Memory), với hình ảnh những chiếc đồng hồ mềm và tan chảy. Qua bức tranh này, Salvador Dali muốn đặt ra câu hỏi về khái niệm thời gian: liệu thời gian có thực sự cố định và chính xác như con người vẫn nghĩ? Đối với phụ huynh, có thể hiểu đơn giản rằng ông đang dùng hình ảnh để diễn tả cảm giác chủ quan của con người trước thời gian – khi vui thì thời gian trôi rất nhanh, khi buồn hoặc lo lắng thì thời gian như kéo dài vô tận. Đây cũng là một ví dụ rõ ràng giúp phụ huynh hiểu ý nghĩa tranh siêu thực không nằm ở việc “vẽ cho giống thật”, mà nằm ở cảm xúc và suy nghĩ phía sau hình ảnh.
Ngoài tranh vẽ, phong cách cá nhân của Dalí cũng rất đặc biệt: bộ râu vểnh ngược, cách ăn mặc khác lạ và những phát ngôn gây sốc. Tuy nhiên, dưới góc nhìn giáo dục, điều quan trọng nhất mà Salvador Dali để lại cho trẻ em chính là thông điệp: sự khác biệt không phải là điều xấu, đôi khi chính việc dám nghĩ khác, làm khác lại tạo nên giá trị độc đáo và sáng tạo.
René Magritte – Quý ông bí ẩn đánh lừa thị giác
Nếu Salvador Dali gây ấn tượng bằng sự lập dị và cảm xúc mạnh mẽ, thì René Magritte lại mang đến một cảm giác hoàn toàn khác: điềm tĩnh, chậm rãi và đầy suy ngẫm. Tranh của ông không quá rối mắt, nhưng lại khiến người xem phải dừng lại và tự hỏi: “Liệu mình có đang nhìn đúng sự thật không?” Đây cũng là một cách tiếp cận rất đặc trưng của nghệ thuật siêu thực.
Tác phẩm nổi tiếng nhất của Magritte là “Con trai của loài người” (The Son of Man), vẽ hình một người đàn ông đội mũ, khuôn mặt bị che bởi một quả táo xanh. Bức tranh này không nhằm miêu tả chân dung một con người cụ thể, mà gợi ra ý tưởng rằng: con người thường chỉ nhìn thấy bề ngoài, trong khi bản chất bên trong lại bị che khuất. Qua đó, Magritte nhắn nhủ rằng những gì mắt ta nhìn thấy chưa chắc đã phản ánh đầy đủ sự thật.
Với trẻ em, tranh của René Magritte mang lại nhiều giá trị tích cực. Khi tiếp xúc với những hình ảnh “quen mà lạ” này, trẻ sẽ học cách đặt câu hỏi, suy nghĩ nhiều chiều và không vội tin vào điều đầu tiên mình nhìn thấy. Đây chính là một cách rất tự nhiên để trẻ hình thành tư duy phản biện và hiểu rằng ý nghĩa tranh siêu thực không cố định, mà phụ thuộc vào cách mỗi người cảm nhận và suy nghĩ.
Tại sao nên cho trẻ em tiếp cận tranh siêu thực? (Góc nhìn giáo dục)
Phá vỡ tư duy lối mòn (Think outside the box):
Điểm đặc biệt dễ nhận thấy nhất của tranh siêu thực cho trẻ em là tranh không ép trẻ phải hiểu theo một cách duy nhất. Khi nhìn vào một bức tranh có cá bay trên trời, nhà mọc trên mây hay mặt trời nằm trong căn phòng, trẻ không bị hỏi “con hiểu đúng chưa?”, mà được khuyến khích nói lên suy nghĩ của mình. Có bé thấy vui, có bé thấy lạ, có bé lại liên tưởng đến một câu chuyện tưởng tượng riêng – và tất cả đều được chấp nhận.
Chính sự không có đúng – sai này giúp trẻ dần thoát khỏi thói quen suy nghĩ rập khuôn. Thay vì chỉ tìm một đáp án cố định, trẻ học cách đặt câu hỏi như: “Nếu thế này thì sao?”, “Con nghĩ khác được không?”. Về lâu dài, việc thường xuyên tiếp xúc với nghệ thuật siêu thực giúp trẻ hình thành tư duy mở, biết nhìn một vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau. Đây là nền tảng rất quan trọng không chỉ cho sáng tạo nghệ thuật, mà còn cho khả năng học tập và giải quyết vấn đề trong cuộc sống sau này.
Trong thực tế, không phải lúc nào trẻ cũng có thể nói rõ mình đang cảm thấy gì. Có những lúc trẻ buồn, lo lắng, sợ hãi hoặc rối rắm trong suy nghĩ, nhưng lại không biết diễn đạt bằng lời. Khi đó, nghệ thuật siêu thực trở thành một “ngôn ngữ thay thế” rất hữu ích. Thông qua hình ảnh, màu sắc và các hình thù không giống đời thực, trẻ có thể vẽ ra cảm xúc của mình theo cách riêng: nỗi buồn có thể là một nhân vật méo mó, sự lo lắng có thể là bầu trời tối, niềm vui có thể là những màu sắc bay nhảy khắp trang giấy.
Việc thể hiện cảm xúc bằng tranh giúp trẻ giải tỏa tâm lý một cách nhẹ nhàng, không bị áp lực phải giải thích hay trình bày đúng – sai. Đối với phụ huynh, khi quan sát tranh của con, đây cũng là cơ hội để hiểu thêm về suy nghĩ và tâm trạng của trẻ, kể cả những điều con chưa thể nói thành lời. Vì vậy, ý nghĩa tranh siêu thực không chỉ nằm ở mặt thẩm mỹ, mà còn ở vai trò giúp trẻ kết nối với cảm xúc của chính mình và giúp cha mẹ đồng hành cùng con tốt hơn.
Nuôi dưỡng sự tự tin và hình thành cá tính sáng tạo
Khi thường xuyên tiếp xúc với tranh siêu thực cho trẻ em, trẻ sẽ dần hiểu rằng việc nghĩ khác, vẽ khác hay tưởng tượng khác không phải là điều đáng lo ngại. Một bức tranh không giống bạn bè, không theo mẫu có sẵn vẫn được ghi nhận và trân trọng nếu nó phản ánh đúng suy nghĩ của người vẽ. Điều này giúp trẻ hình thành sự tự tin từ bên trong, không quá sợ bị chê bai hay so sánh với người khác.
Về lâu dài, nghệ thuật siêu thực góp phần nuôi dưỡng cá tính sáng tạo của trẻ, giúp các em dám thể hiện bản thân, dám đưa ra ý tưởng mới và không ngại thử nghiệm những điều khác biệt. Đây là kỹ năng rất cần thiết trong xã hội hiện đại, nơi trẻ không chỉ cần học giỏi mà còn cần linh hoạt, sáng tạo và biết tin vào giá trị riêng của mình. Với nhiều phụ huynh, đây chính là điều quan trọng nhất mà nghệ thuật siêu thực có thể mang lại cho con.
TOPKID ART – Môi trường giúp trẻ tiếp cận và sáng tạo tranh siêu thực một cách có định hướng
Trong quá trình cho trẻ làm quen với tranh siêu thực, TOPKID ART được xem là môi trường phù hợp để trẻ phát triển tư duy tưởng tượng và khả năng sáng tạo vượt ra khỏi những khuôn mẫu thông thường. Thay vì yêu cầu trẻ vẽ theo mẫu có sẵn, trung tâm khuyến khích các em quan sát, liên tưởng và kết hợp hình ảnh theo cách riêng, đúng tinh thần của nghệ thuật siêu thực.
Thông qua các bài học mỹ thuật sáng tạo, trẻ được hướng dẫn cách:
- Biến những hình ảnh quen thuộc thành các ý tưởng mới mẻ, giàu tưởng tượng
- Kể câu chuyện bằng tranh, thể hiện suy nghĩ và cảm xúc cá nhân
- Tự do sáng tạo nhưng vẫn có định hướng về bố cục, màu sắc và nội dung
Chương trình học tại TOPKID ART được xây dựng theo độ tuổi, giúp trẻ từng bước tiếp cận các hình thức sáng tạo nâng cao như liên tưởng hình ảnh, kết hợp thực – ảo và thể hiện thế giới nội tâm qua tranh vẽ. Điều này giúp trẻ hiểu rằng tranh siêu thực không chỉ là “vẽ khác lạ”, mà là cách thể hiện suy nghĩ và trí tưởng tượng một cách có chiều sâu.
Kết luận:
Qua quá trình tìm hiểu tranh siêu thực là gì, có thể thấy đây không phải là dòng tranh xa lạ hay khó tiếp cận như nhiều phụ huynh vẫn nghĩ. Thông qua những hình ảnh vượt ra khỏi đời sống thường ngày, nghệ thuật siêu thực mở ra một không gian nơi trí tưởng tượng, cảm xúc và suy nghĩ bên trong con người được tự do thể hiện. Với trẻ em, việc tiếp xúc với tranh siêu thực không nhằm mục tiêu “hiểu đúng tác phẩm”, mà quan trọng hơn là giúp trẻ dám nghĩ khác, dám liên tưởng và bộc lộ cảm xúc theo cách riêng của mình. Chính điều này tạo nên ý nghĩa tranh siêu thực trong giáo dục: nuôi dưỡng tư duy sáng tạo, khả năng cảm nhận và sự cởi mở trong cách nhìn nhận thế giới. Khi phụ huynh đồng hành cùng con trong việc xem và trò chuyện về tranh, đó cũng là lúc cha mẹ có thêm cơ hội thấu hiểu thế giới nội tâm phong phú của con.
Bé nhà bạn có hay vẽ những hình thù “kỳ lạ” không? Đừng vội sửa sai hay áp đặt cách vẽ đúng – rất có thể đó là dấu hiệu của một thiên tài siêu thực tương lai đang hình thành. Nếu phụ huynh muốn con có môi trường học vẽ sáng tạo, được hướng dẫn đúng cách và tôn trọng cá tính riêng, Lớp vẽ sáng tạo TOPKID ART tại Tân Bình sẽ là nơi thầy cô đồng hành, giúp bé phát triển khả năng tưởng tượng và năng lực nghệ thuật một cách tự nhiên và bền vững.
